ทำไมโรคมะเร็งจึงทำให้เกิดลิ่มเลือดง่าย? อธิบายแบบเข้าใจง่ายเพื่อให้คนทั่วไปดูแลตัวเองได้ถูกต้อง

​

ทำไมโรคมะเร็งจึงทำให้เกิดลิ่มเลือดง่าย? อธิบายแบบเข้าใจง่ายเพื่อให้คนทั่วไปดูแลตัวเองได้ถูกต้อง

หลายคนอาจสงสัยว่า “เป็นมะเร็งเกี่ยวอะไรกับลิ่มเลือด?” หรือบางครอบครัวอาจพบว่าผู้ป่วยมะเร็งต้องกินยากันเลือดแข็งควบคู่ไปด้วย ทำให้กังวลว่าร่างกายจะอ่อนแอหรือมีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่

ความจริงแล้ว…

โรคมะเร็งเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำได้ง่ายที่สุด โดยเฉพาะลิ่มเลือดที่ขา (DVT) และลิ่มเลือดอุดตันในปอด (Pulmonary embolism) ซึ่งเป็นภาวะอันตรายถึงชีวิต จนได้รับฉายาว่าเป็น “ฆาตกรเงียบ” ในผู้ป่วยมะเร็ง

บทความนี้จะอธิบายให้เข้าใจว่า ทำไมมะเร็งถึงทำให้เลือดข้น เกิดลิ่มเลือดง่าย และควรป้องกันอย่างไร

มะเร็งเกี่ยวข้องกับลิ่มเลือดอย่างไร? (อธิบายง่าย ๆ)

ลองนึกภาพร่างกายของเราเป็นระบบท่อน้ำใหญ่ ทุกอย่างไหลเวียนตามปกติ แต่เมื่อมีเซลล์มะเร็งเกิดขึ้น เซลล์เหล่านี้จะส่งสัญญาณบางอย่างที่ทำให้น้ำข้นเหนียวขึ้น ไหลช้าลง และจับตัวเป็นก้อนง่ายขึ้น นี่คือสาเหตุหลักของการเกิดลิ่มเลือด

มะเร็งบางชนิดมีความเสี่ยงสูง เช่น

• มะเร็งตับอ่อน
• มะเร็งปอด
• มะเร็งลำไส้ใหญ่
• มะเร็งกระเพาะอาหาร
• มะเร็งรังไข่
• มะเร็งสมอง

ไม่ว่ามะเร็งจะอยู่ตำแหน่งไหน ก็สามารถทำให้เลือดแข็งตัวง่ายขึ้นได้ทั้งหมด

1) เซลล์มะเร็งกระตุ้นทำให้เลือดแข็งตัวง่าย (Hypercoagulability)

เซลล์มะเร็งสามารถผลิตสารบางอย่าง เช่น “tissue factor” ซึ่งทำให้เลือดจับตัวกันเป็นลิ่มได้ง่ายกว่าปกติ

ง่าย ๆ คือ เลือดกลายเป็นของเหลวที่ข้นขึ้น เหนียวขึ้น และจับกันเป็นก้อนเร็วขึ้น

2) มะเร็งมักทำให้ผู้ป่วยขยับตัวน้อย หน้าเลือดไหลช้า

ผู้ป่วยมะเร็งจำนวนมากมีอาการอ่อนเพลีย นอนอยู่กับที่นาน ขยับตัวน้อย ซึ่งทำให้เลือดที่ขาไหลช้าลงมาก

เลือดที่ไหลช้า = เสี่ยงลิ่มเลือดสูง

โดยเฉพาะในผู้ที่ต้องนอนโรงพยาบาลหลายวัน หรือหลังผ่าตัดใหญ่

3) การรักษามะเร็งบางชนิดเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือด

• เคมีบำบัด ทำให้เยื่อบุหลอดเลือดระคายเคือง เลือดจับตัวง่ายขึ้น
• ยาฮอร์โมนบางชนิด (เช่น ยาสำหรับมะเร็งเต้านม) ทำให้เลือดข้น
• การผ่าตัดมะเร็ง เพิ่มโอกาสลิ่มเลือดช่วงพักฟื้น
• สายให้น้ำเกลือหรือให้ยาเข้าหลอดเลือดดำ (Port / PICC) อาจทำให้เกิดการอักเสบและลิ่มเลือดรอบสายได้

ดังนั้นผู้ป่วยมะเร็งที่อยู่ระหว่างรักษา จึงเป็นกลุ่มที่แพทย์ให้ความสำคัญเรื่องลิ่มเลือดมากเป็นพิเศษ

4) มะเร็งบางชนิดลุกลามไปกดหลอดเลือด ทำให้เลือดไหลช้า

หากก้อนมะเร็งไปกดหลอดเลือดดำ เช่น ในช่องท้อง หรือเชิงกราน เลือดจะไหลกลับขาและสะโพกได้ช้าลง ทำให้เกิดลิ่มเลือดได้ง่าย

ตัวอย่างเช่น มะเร็งรังไข่ มะเร็งลำไส้ใหญ่ หรือมะเร็งต่อมน้ำเหลือง

อาการที่บ่งบอกว่าอาจมีลิ่มเลือดในผู้ป่วยมะเร็ง

• ขาบวมมากขึ้นทันทีทันใด
• ขาอุ่นหรือแดงผิดปกติ
• ปวดตึงน่องเหมือนตะคริว แต่ไม่หายแม้พัก
• หายใจหอบ เหนื่อยง่ายขึ้นเร็ว
• เจ็บหน้าอก แน่นอก

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของ DVT หรือ ลิ่มเลือดอุดตันในปอด ซึ่งต้องรีบพบแพทย์ทันที

ผู้ป่วยมะเร็งแบบไหนที่เสี่ยงลิ่มเลือดสูงที่สุด?

• มะเร็งระยะลุกลาม
• มะเร็งของตับอ่อน ปอด สมอง ลำไส้ใหญ่ รังไข่
• ผู้ที่ได้รับคีโมหรือยาฮอร์โมน
• ผู้ที่มี Port / PICC line
• ผู้ที่เคยมีลิ่มเลือดมาก่อน
• ผู้ป่วยที่นอนติดเตียง ขยับตัวน้อย

กลุ่มนี้มักต้องได้ยากันเลือดแข็งเพื่อป้องกัน

วิธีป้องกันลิ่มเลือดในผู้ป่วยมะเร็ง

• ขยับขาบ่อย ๆ เดินช้า ๆ ทุก 1–2 ชั่วโมง
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ
• ใส่ถุงน่องทางการแพทย์ถ้าขาบวมง่าย
• หลีกเลี่ยงการนั่งนานเกิน 2 ชั่วโมง
• หากแพทย์สั่งยากันเลือดแข็ง ให้กินตามกำหนดอย่างเคร่งครัด
• สังเกตอาการผิดปกติ เช่น ขาบวม หายใจเหนื่อยง่าย

ทำไมต้องรีบตรวจและรักษา?

เพราะลิ่มเลือดไม่เพียงทำให้ขาบวมและปวดเท่านั้น แต่ยังสามารถ หลุดไปอุดที่ปอด ได้ ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและอาจเสียชีวิตได้ในเวลาไม่กี่นาที

การรู้เท่าทัน ป้องกัน และตรวจตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงเป็นเรื่องสำคัญมาก โดยเฉพาะในผู้ป่วยมะเร็งทุกระยะ

สรุป

โรคมะเร็งทำให้เสี่ยงเกิดลิ่มเลือดง่ายจากหลายปัจจัย ทั้งการที่เซลล์มะเร็งส่งสัญญาณทำให้เลือดข้น การรักษามะเร็งที่ระคายเคืองหลอดเลือด และการที่ผู้ป่วยขยับตัวน้อยจนเลือดไหลช้า ผู้ป่วยจึงควรได้รับการประเมินความเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ สังเกตอาการผิดปกติ และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างใกล้ชิด

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#DVT #โรคลิ่มเลือด #มะเร็งและลิ่มเลือด #ลิ่มเลือดอุดตัน #ลิ่มเลือดปอด